• Beleggingsproducten

Wat is een obligatie?

Alles over de werking en risico's van obligaties

Op de beurs zijn verschillende beleggingsinstrumenten te koop. Van aandelen, opties tot turbo’s en nog veel meer. Een van de grootste categorieën betreft obligaties. Een obligatie is een lening, uitgegeven door een bedrijf of overheid.  Met een obligatie leent u voor een bepaalde tijd geld aan een van deze partijen in ruil voor rente. Het is een schuldbewijs en in tegenstelling tot aandelen wordt u geen mede-eigenaar van de uitgevende instelling. Wel zijn obligaties net als aandelen dagelijks verhandelbaar op de beurs. Er zijn verschillende redenen om obligaties uit te geven. In veel gevallen wil een bedrijf of overheid kapitaal ophalen om groeiplannen te realiseren. Soms wordt een lening uitgegeven om een andere lening af te lossen. In dit artikel staan gewone obligaties centraal, specifieke obligaties zoals perpetuals (eeuwigdurende obligaties) en bijvoorbeeld converteerbare obligaties komen in latere artikelen aan bod.

De kenmerken van obligaties

Het bedrag dat de overheid of onderneming met de lening wil ophalen wordt de nominale waarde genoemd. Dat gaat vaak om grote bedragen, soms wel meer dan € 1000.000.000. Daarom wordt dit bedrag in stukjes geknipt van bijvoorbeeld € 1.000. Deze stukjes worden coupures genoemd en kunt u kopen op de beurs. Eenmaal in bezit krijgt u over de coupures meestal één keer per jaar, op de coupondatum, couponrente uitgekeerd. Bij sommige leningen wordt elk half jaar of per kwartaal een rentebetaling gedaan. Voor elke aan de beursgenoteerde obligatie geldt dat de specifieke kenmerken terug te vinden zijn in het prospectus (een wettelijk vereist document, veelal juridisch van aard, bij een emissie van financiële producten).

De hoogte van de couponrente hangt af van de marktrente, de looptijd van de obligatie en de kredietwaardigheid van de uitgevende instelling. Daarbij geldt: hoe hoger de marktrente, hoe minder de kredietwaardigheid van de uitgevende instelling en hoe langer de looptijd van de lening, hoe hoger de couponrente. Andersom is ook waar.

De beurskoers van een obligatie

De beurskoers van een obligatie wordt uitgedrukt in een percentage van de nominale waarde. Als de koers exact gelijk is aan de nominale waarde, is deze 100%. Dit wordt ook wel a pari genoemd en vaak is dat bij uitgifte van een lening het geval. Staat de beurskoers onder de 100%, dan noteert de obligatie onder pari. Staat de beurskoers boven de 100%, dan noteert de obligatie boven pari. 

Eenmaal verhandelbaar op de beurs, kunnen de markrente en de kredietwaardigheid de koersvorming van een obligatie sterk beïnvloeden. Stijgt de marktrente, dan dalen obligatiekoersen doorgaans. Als de marktrente zakt, dan stijgen obligatiekoersen meestal. Wordt getwijfeld aan de kredietwaardigheid van de uitgevende instelling? Dan kan dat de obligatiekoers flink onder druk zetten. 

Het couponrendement en effectief rendement

Koopt u een obligatie, dan bepaalt de actuele koers uw uiteindelijke rendement. Stel u heeft een bedrijfsobligatie gevonden met een jaarlijkse couponrente van 6%, een coupure van € 1.000 nominaal, een koers van 110% en een resterende looptijd van vijf jaar. Wilt u deze obligatie kopen, dan betaalt u (€ 1000 * 110%) = € 1.100 om één coupure van € 1.000 nominaal te kopen. 

De couponrente krijgt u uitgekeerd over het nominale bedrag en jaarlijks is dat (€ 1.000 x 6%) = € 60 aan rente. Het couponrendement houdt rekening met de aankoopkoers van de obligatie en is dan    (€ 60/€ 1.100) * 100 = 5,45%. 

Als u ook rekening houdt met de resterende looptijd van de obligatie, spreken we over het effectief rendement. Dit zal iets lager liggen dan het couponrendement. U heeft de obligatie gekocht voor       € 1.100, terwijl deze over vijf jaar wordt afgelost tegen € 1.000. Dit aflossingsverlies van € 100 moet u in mindering brengen op de rente die u jaarlijks ontvangt tijdens de looptijd. Procentueel komt dat neer op (€ 100/€ 1.100) * 100 = 9,091% van de investering. Aangezien de looptijd vijf jaar is, betekent dit dat u 1,818% (9,091%/5) per jaar verliest. Rekening houdend met het couponrendement van 5,45% levert een investering in deze obligatie u dus jaarlijks een effectief rendement van 3,632% op, als u de obligatie vasthoudt tot de einddatum.

Waar het om gaat: het effectief rendement dat u behaalt is afhankelijk van het percentage van de nominale waarde dat u betaalt bij aanschaf van een obligatie. Wanneer u een obligatie koopt met een aantrekkelijke couponrente, maar tegen een koers hoger dan de nominale waarde, dan kan het effectief rendement dus flink tegenvallen vanwege het aflossingsverlies op einddatum. Andersom is ook waar: een aflossingswinst verhoogt het effectief rendement juist.

Het effectief rendement nader bekeken

Tijd voor iets pittigers. Zojuist heeft u gelezen wat het effectief rendement inhoudt en hoe u het uit kunt rekenen. De voorgaande berekening is goed te gebruiken voor obligaties met een korte looptijd. Heeft u een lening met een langere looptijd, zeg meer dan twee jaar(zoals bij het voorbeeld hierboven, daar is de looptijd vijf jaar), dan is het eigenlijk raadzaam een andere aanpak te gebruiken. Deze aanpak bestaat uit twee delen:

  • Het gemiddeld couponrendement per jaar
  • Als u de 6% bedrijfslening in bezit wilt krijgen moet u 110% van de nominale waarde betalen, ofwel   € 1.100. Uitgaande van aflossing tegen € 1.000, kent de obligatie gedurende de resterende looptijd een gemiddelde koers van 105% (€ 1.050). Koppelt u de gemiddelde koers aan de jaarlijkse couponrente van 6% (€ 60), dan krijgt u het gemiddeld couponrendement per jaar van (€ 60/€ 1.050) * 100 = 5,71%.
  • Het gemiddeld aflossingsresultaat per jaar
  • Koopt u de obligatie, dan betaalt u € 1.100. Dat betekent dat u € 100 verliest. Dit verlies realiseert u niet van de een op de andere dag, maar moet u ook weer relateren aan de gemiddelde koers van      € 1.050. Oftewel, (€ 100/€ 1.050) * 100 = 9,52%. Het enige dat u nu nog moet doen is dit verlies omrekenen naar een verlies per jaar. Bij een looptijd van vijf jaar komt dat neer op (9,52%/5) = 1,904% per jaar.


Rekening houden met het couponrendement van 5,71%, levert een investering in deze obligatie u dus jaarlijks een effectief rendement op van 3,806%. 

Persoonlijk maak ik overigens bijna altijd gebruik van de uitgebreide formule, omdat het gebruik van de gemiddelde koers een zuiverder beeld geeft van het effectief rendement. Voor de scherpe lezers: als een obligatie een looptijd van een jaar heeft, geven beide berekeningen dezelfde uitkomst. Maar da’s logisch zou Cruijff zeggen! 

Waarom beleggen in obligaties?

De belangrijkste reden voor beleggers om obligaties te kopen is de relatieve veiligheid: als de uitgevende instelling niet failliet gaat, krijgt u aan het einde van de looptijd netjes uw geld terug. Daarnaast ontvangt u op vaste tijdstippen couponrente. Dat is prettig als u bijvoorbeeld inkomen uit uw vermogen wilt halen als aanvulling op uw pensioen. En houdt u de obligatie tot het einde van de looptijd? Dan weet u welk effectief rendement u mag verwachten.

Risico en risicospreiding

Tegenover de kans op rendement staat risico. Een bedrijf, maar ook een overheid, kan vroeg of laat te maken krijgen met een mindere periode. Dat kan als gevolg hebben dat de koers van de lening flink daalt. Daarnaast kan de rentebetaling mogelijk worden overgeslagen. En in het ergste geval kan de uitgevende instelling failliet gaan. De maakt de aflossing onzeker. Een opsomming van alle risico’s van een specifieke lening is altijd terug te vinden in het prospectus.

Om de risico’s te verkleinen is het verstandig obligaties uit verschillende sectoren in portefeuille op te nemen. Dus kijk niet alleen naar obligaties van banken en verzekeraars, maar bijvoorbeeld ook naar een lening van een bierbrouwer. Op die manier doet u aan risicospreiding. Deze spreiding kunt u ook bereiken door te beleggen in een obligatiefonds.

Samengevat leent u met een obligatie geld aan een bedrijf of overheid in ruil voor couponrente. De hoogte van de couponrente hangt af van de marktrente, de looptijd van de obligatie en de kredietwaardigheid van de uitgevende instelling. De beurskoers van een obligatie wordt uitgedrukt in procenten en kan flink fluctueren. De aankoopkoers van een obligatie bepaalt uw effectief rendement. Aangezien een uitgevende instelling failliet kan gaan, is risicospreiding erg belangrijk.

Ook beleggen bij Binck?


Word klant   Log in