• Historisch perspectief

2020 & beyond

Lessen van een zandhoop

In 1987 voerden een stel wetenschappers een experiment uit. Ze maakten met computerprecisie korrel voor korrel een zandhoop. Met het onderzoek wilden ze op zoek gaan naar de korrel die zou leiden tot een lawine. Wat bleek? Ze vonden die korrel niet, maar kwamen er juist achter dat allerlei verschillende korrels konden leiden tot lawines.

Net als in dat experiment, hebben er zich de afgelopen 100 jaar op de beurs (en breder, in de wereld) allerlei “korrels” met zeer uiteenlopende effecten voorgedaan. Ondanks dat het verleidelijk is om terug te kijken en om de logica van die gebeurtenissen in te zien, zien we aan het verloop van de beurs vooral hoe moeilijk het is om die gebeurtenissen te begrijpen zonder de “power of hindsight”.

Het overzicht bewaren

Daarom ben ik ervan overtuigd dat het helpt als we het overzicht bewaren. Zo kunnen we zaken in breder perspectief begrijpen, en niet teveel leunen op onze terugblik. Hoewel we belangrijke gebeurtenissen misschien pas achteraf écht goed begrijpen, kunnen we vooraf de achterliggende dynamieken wel bestuderen.

Zo zien we op de lange termijn onderliggend steeds golfbewegingen, of beter gezegd feedbackloops, die we al eerder bespraken. Daarbij valt op dat, door de interactie tussen alle onderdelen van het economisch systeem (bijv. schuld, inkomen, winst, de rente, etc.) en andere zaken zoals politiek, regelgeving en psychologie, de economie eigenlijk zelden beweegt volgens een paar vast te modelleren regels.

Dat inzicht helpt erbij om niet te snel te vallen voor simpele conclusies die goed lijken aan te sluiten op de data. Zoals Edward Lorenz het zei: “het heden kan de toekomst voorspellen, maar met ongeveer het heden voorspellen we niet ongeveer de toekomst.” De lange termijn leert ons dat we juist moeten gaan oppassen als ons beeld van de toekomst teveel begint te lijken op onze eigen verwachtingen.

Onderscheidend rendement

Wat de afgelopen 100 jaar ook hebben laten zien is dat de verschillende beleggingscategorieën ieder eigen voorwaarden hebben om goed te presteren. Het klinkt als een open deur, maar die onderscheiding maakt het dus mogelijk om, als we uitzoomen en naar de omstandigheden kijken, de kracht van de verschillende beleggingen tot onze beschikking optimaal te gebruiken.

Zo gingen goede aandelenprestaties hand in hand met hogere groei, profiteerde de obligatiebelegger vooral van de trend van disinflatie die sinds de jaren ’70 woedde, en wisten beleggers in goud zich goed te beschermen tegen schokken van inflatie en deflatie.

Zelfs de volstrekt passieve belegger had dus alleen al door het aanbrengen van spreiding buiten aandelen en obligaties een goede positie weten te bemachtigen tussen alle verschillende omstandigheden en trends die elk decennium uniek maakte.

Het dubio van de beleidsmaker

Door die unieke kenmerken van elke periode, is het voor de beleidsmaker erg lastig om op de juiste manier aan de knoppen te draaien. Bovendien bleek op verschillende momenten de afgelopen 100 jaar dat maatregelen die eerder prima werkten ineens niet meer op gingen. Een uitkomst daarvan was de hoge inflatie in de jaren ’70.

Daarnaast wordt beleid vaak pas vertraagd gemaakt en zijn de effecten ervan ook pas vertraagd zichtbaar. Voor politici, die vaak relatief korte termijn regeren, kan die vertraging funest zijn.

Bovendien kan dat tot politieke golfbewegingen leiden die niet anders werken dan economische golfbewegingen. We hebben dan ook vaak gezien dat beleid kort na een crisis aan de strenge kant is, waar het vlak voor een crisis juist vaak te soepel is geweest.

De huidige trend

Met die lessen uit het verleden kunnen we verschillende vragen stellen over de huidige trend. Daarvoor deel ik graag nog de andere conclusie uit het experiment met de zandhoop. Omdat er niet één aanwijsbare zandkorrel was, bleek er geen kritiek punt voor een lawine. Ter vergelijking, als water z’n kritiek punt niet had, dan zou er geen specifieke temperatuur zijn waar het van gaat koken.

Er was dus niet één punt, maar men vond wel zogeheten “self-organizing criticality”. Oftewel: met het groter worden van de zandhoop bracht de hoop zichzelf in een kritieke toestand. In die toestand kon elke extra korrel op de hoop oneindig veel effecten hebben, van een enorme lawine tot helemaal niets.

Kijkend naar de huidige trend zou het kunnen dat de economie zich in een vergelijkbare situatie bevindt. Zo is de schuldenberg nu hoger dan ooit, voert de centrale bank een historisch ruim rentebeleid, is er vergrijzing en zien we dat allerlei landen een kritischere houding tegenover internationale handel aannemen dan voorheen. We zien echter ook zaken als enorme technologische innovatie en een groeiend bewustzijn op het gebied van klimaat.

Een mogelijk scenario is dus dat een volgende crisis moeilijker te bestrijden is met de tools die we hebben. Aan de andere kant hebben we wellicht wel nieuw gereedschap wat ons op weg helpt.

Dat is het mooie van zo’n kritieke toestand, het is niet inherent positief of negatief. Het zegt alleen dat een faseovergang mogelijk nadert. De komende 10 jaar en daarna zullen ongetwijfeld ook golfbewegingen kennen, en ik hoop ten zeerste dat de lessen uit de afgelopen 100 jaar u kunnen helpen succesvol mee te deinen op die golven.

Meer uit deze serie

Dit artikel is onderdeel van een serie van twaalf artikelen waarin wordt besproken wat we kunnen leren van 100 jaar beleggen.


Naar het overzicht


Beleggen kent risico’s. Uw inleg kan minder waard worden.

Ook beleggen bij Binck?


Beleggen doet u bij BinckBank. Of u het graag zelf doet of wilt laten doen, bij BinckBank bent u aan het juiste adres.

Nu u hier toch bent...


Zoals u kan zien maken we u graag wijzer met nieuws, inspiratie en kansen.
Wilt u weten wat BinckBank u nog meer te bieden heeft?