• Historisch perspectief

Beleggen in historisch perspectief: Oorlog & opbouw

Als u financieel of economisch nieuws volgt (een aanname die ik bij de lezers van dit artikel wel durf te doen), dan heeft u de term Bruto Binnenlands Product (BBP) ongetwijfeld wel eens horen langskomen. De term is met een beetje hulp van John Maynard Keynes een niet weg te denken onderdeel geworden van het moderne economische woordenboek. Voor de mensen die er toch niet helemaal bekend mee zijn: het BBP is de totale geldwaarde van alle in een land geproduceerde goederen en diensten gedurende een bepaalde periode (vaak een jaar).

De behoefte aan zo’n simpele maatstaf van de productiecapaciteit van een land ontstond in 1940. Men wilde weten hoe het met de war effort ging. Als we het succes van de Amerikaanse economie in de 2e wereldoorlog willen meten in termen van BBP, dan geef ik u een kleine voorzet: 300.000 vliegtuigen, 90.000 tanks, en 1.200 oorlogsschepen. Beleggen in staal dan maar?

De samenleving: Gedeelte smart...

De jaren ’20 en ’30 waren periodes van grote ongelijkheid. De Roaring Twenties werden het best ervaren door de hogere inkomens, terwijl de Grote Depressie de middenklasse veel harder raakte. Hoe cru ook, de oorlog creëerde in enige zin een gelijker speelveld.

Niemand ontkwam aan de verhoogde belastingen of de strenge beperkingen aan consumptie die nodig waren tijdens de oorlog. Daarnaast waren de twee voornaamste zaken waar een Amerikaan zich mee bezig kon houden (1) vechten of (2) de productie van goederen die daarbij hielpen. Dit had groot economisch effect. De economie groeide als een speer (met dien verstande dat veel van de productie zou worden vernietigd in de oorlog) en de werkloosheid was historisch laag.

Reële economische groei

De hierboven getoonde grafiek is gebaseerd op data afkomstig van MeasuringWorth.

Privaatschuld / BBP

De hierboven getoonde grafiek is gebaseerd op data afkomstig van het IMF en Cambridge University Press.

De politiek: Oorlog mag wat kosten

“We must be the great arsenal of democracy”. Na ruim 20 jaar isolationisme gaf President Roosevelt in 1940 een duidelijk signaal: Amerika wordt de fabriek van de geallieerden. De beleidsagenda stond dan ook vooral in het teken van oorlogsproductie. En dat kost geld. Veel geld.

De overheidsuitgaven werden op verschillende manieren bekostigd. Een populair instrument was de war bond. Er werd hevig geadverteerd om burgers te laten inschrijven op dergelijke leningen, en op het toppunt stond ongeveer 185 miljard dollar aan war bonds uit. Ook werd met de Revenue Act van 1942 de belasting sterk verhoogd. In sommige gevallen ging dat over belastingpercentages hoger dan 90%!

Overheidsschuld / BBP

De hierboven getoonde grafiek is gebaseerd op data afkomstig van MeasuringWorth, het IMF en Cambridge University Press.

Na de oorlog werd hard ingezet op het stimuleren van de economie. Belangrijke beleidsbeslissingen waren de G.I. Bill, waarmee de eerdergenoemde voordelen voor veteranen werden bewerkstelligd en het Marshallplan, wat de wederopbouw van Europa financierde. De grote overheidstekorten die hiervoor nodig waren konden gefinancierd worden omdat de Federal Reserve de rente laag hield.

In de oorlog leidde deze lage rente niet tot inflatie omdat er nauwelijks consumentengoederen werden geproduceerd en de prijzen van voedsel door de overheid werden vastgesteld. Na de oorlog was het niet de overheid, maar de markt die de prijzen bepaalde. En die markt zat nu vol mensen die hun leven wilden opbouwen en tegen zeer lage rentes aan krediet konden komen. Dat leidde na de oorlog alsnog tot inflatie, waarna de rente verhoogd werd en de inflatie weer afnam.

Inflatie

Rentevoet (3-maands T-bills)

De hierboven getoonde grafieken zijn gebaseerd op data afkomstig van Robert Shiller en de St. Louis FED.

De financiële markten: Boom in the making?

Het komt misschien niet als verrassing, maar de sterke focus op oorlogsproductie en de economische stimulering na de oorlog vormden een aardige boost voor de aandelenmarkt. Vrijwel alle grote industriële bedrijven uit de VS waren betrokken bij de productie van oorlogsmaterialen.

S&P Composite Index

De hierboven getoonde grafiek is gebaseerd op data afkomstig van Robert Shiller.

De angst bestond dan ook dat de aandelenrally van de oorlog zou eindigen toen de oorlog voorbij was. Toen de oorlogsproductie naar de achtergrond verdween, kreeg bijvoorbeeld de bouwsector een flinke boost van het ruime overheidsbeleid van President Truman. Daardoor was de correctie na de oorlog relatief beperkt.

De grondstofprijzen werden tijdens de oorlog relatief constant gehouden onder invloed van de overheid. Zoals u uit de inflatiecijfers zult verwachten, namen deze prijzen na de oorlog echter snel toe.

Grondstofprijzen (Index)

Deze grafiek is gebaseerd op de Babson Index of Wholseprices of Industrial Goods.

Door de grote leenbehoefte van Amerika stegen de yields op staatsobligaties in 1941 snel, om tijdens de oorlog steeds rond de 2,5% te liggen. Toen die financieringsbehoefte aan het eind van de oorlog afnam, liep de yield ook iets terug. Na de verhoging van de korte marktrente nam de yield op 10-jaarsleningen weer wat toe, zij het in mindere mate dan de korte rentevoet zelf.

10-jaarsrente (US T-bonds)

De hierboven getoonde grafiek is gebaseerd op data afkomstig van Robert Shiller.

Tot slot was er natuurlijk nog de goudprijs. Die is gedurende de hele oorlog en daarna, met de invoering van het Bretton Woods monetaire systeem in 1944, constant gebleven op $ 35.

Het begin van een nieuw tijdperk?

Voorbereidend op de jaren ’50 wil ik u vragen een moment uit te zoomen. Welke samenhang ziet u tussen de evenementen uit de jaren ’30 en ’40? Mij bekruipt de gedachte dat een aantal gebeurtenissen onderdeel is van een diepere ontwikkeling.

Als antwoord op de Grote Depressie volgde de New Deal, waarmee het sociaal vangnet voor de middenklasse werd versterkt. WOII trok de economie vervolgens echt uit de put maar versnelde ook de technologische ontwikkeling. Na de overwinning volgde uitstekende stimulus voor de terugkerende veteraan en kreeg het Amerikaanse volk na lange tijd weer een stip aan de horizon.

Natuurlijk was de wereld niet zonder bedreigingen en uitdagingen, maar het lijkt erop dat de fundamenten van de economie sinds de Grote Depressie versterkt waren, en de Amerikaan gemotiveerd was voor een nieuwe start. Dat moet goed nieuws zijn voor de belegger, toch?

Beleggen kent risico’s. Uw inleg kan minder waard worden.

Meer uit deze serie

Dit artikel is onderdeel van een serie van twaalf artikelen waarin wordt besproken wat we kunnen leren van 100 jaar beleggen.


Naar het overzicht



Ook beleggen bij Binck?


Beleggen doe je bij BinckBank. Of je het graag zelf doet of wilt laten doen, bij BinckBank ben je aan het juiste adres.

Nu u hier toch bent...


Zoals u kan zien maken we u graag wijzer met nieuws, inspiratie en kansen.
Wilt u weten wat BinckBank u nog meer te bieden heeft?